Was je net te laat bij het bestellen van kaarten voor jouw lievelingsband en wil je toch op de één of andere manier dat concert bijwonen? Geen nood, binnen een paar uur verschijnen de eerste filmpjes al op YouTube, zodat je het spektakel gewoon thuis vanuit je luie stoel kunt bekijken. Ook andere filmpjes zoals populaire flashmobs of levensgevaarlijke stunts staan razendsnel online en worden wereldwijd gedeeld. Hiermee is de verspreiding van nieuws, roddels en andere verhalen voor eens en voor altijd veranderd. En dit zal de komende 100 jaar nog wel even zo doorgaan. De voorbeelden die ik hierboven al even heb genoemd: het journaal, de radio, Teletext, maar natuurlijk ook de krant, vallen onder traditionele media die flink te kampen hebben met de positie van sociale media binnen onze huidige maatschappij. In dit onderzoeksrapport focus ik me vooral op de botsing tussen deze twee mediatypen. Wat voor impact heeft Social Media op de journalistiek en waar staan de uitgeverijen momenteel? Op macroniveau wil ik de effecten van nieuwsverspreiding door middel van digitale media belichten. Op mesoniveau wordt gekeken naar de zender (in dit geval de journalist) en het nieuwsbericht zelf (het medium). Hiermee luidt de volgende hypothese:
Door de snelheid en bereikbaarheid van nieuwsverspreiding via Social Media, moeten traditionele media zoals print het afleggen. Dit leidt tot het op den duur verdwijnen van kranten en tijdschriften.
Offline VS. Online
Dat uitgeverijen, zoals het Finse mediaconcern Sanoma, het zwaar hebben deze tijd staat buiten kijf. Vorige maand werd bekendgemaakt dat er in Nederland ruim 500 ontslagen vielen van de ruim 1600 werknemers. 32 titels verdwijnen of worden verkocht en ongeveer 2000 freelancers die voor Sanoma werkten staan op straat. Waar is het misgegaan, zou je kunnen zeggen. Ik heb in de periode van 2011 op 2012 stage gelopen bij de online redactie van het Home Deco kluster van Sanoma. Hier vallen populaire titels als vtwonen, 101Woonideeën en Eigen Huis & Interieur onder. Ik merkte toen al een duidelijke scheiding tussen print en online. We zaten nog net op dezelfde verdieping, maar meer ook niet. Maar niet alleen Sanoma kent dit probleem. Het is voor traditionele uitgevers vandaag de dag niet makkelijk om op te boksen tegen de snellere en efficiëntere Social Media kanalen. De alsmaar dalende oplagecijfers van veel uitgaven wijzen erop dat de overstap naar online snel gemaakt moet worden, willen ze hun lezers niet teleurstellen of zelfs verliezen. In eerste instantie wordt gedacht aan betaalde content of het minder toegankelijk maken van artikelen. Dit zonder meerwaarde voor de lezer. Dit bewijst naar mijn idee dat traditionele media het online principe gewoon niet snappen. Informatie moet vloeien en gaat steeds sneller, terwijl uitgevers juist hun informatie proberen te verhullen. Dit komt omdat ze niet open staan voor het online aanbieden van hun content. Er zullen geheid mensen afhaken als ze zien dat ze geld moeten betalen voor informatie die ze ergens anders gratis kunnen lezen. Wie wilt er dan ook betalen voor oud nieuws op een site waar je moet inloggen en waar geen toegevoegde waarde voor de gebruiker wordt geboden. (NVJ, NVJ geschokt over aantal ontslagen Sanoma)
De blogcultuur
“Niet de media veranderen de journalistiek, maar de vraag naar media.” Dit schreef Henk Blanken – van het boek ‘PopUp’ geschreven met Mark Deuze – op zijn blog. Volgens hem zijn het niet de bloggers die het nieuws op z’n kop zetten, maar de brede massa van consumenten, de zogeheten mainstream media. De jongeren van nu zijn de baas van hun eigen nieuws. Blanken haalt in zijn artikel uit naar Andrew Keen, die volgens hem te veel naar het media-aanbod en te weinig naar de vraag kijkt. Zo zegt hij dat Keen de gevolgen van een culturele omslag onderschat, die ertoe leidt dat nieuwe generaties mediaconsumenten hun informatie uit sociale netwerken halen. “Maar wie zijn neus ophaalt voor het gedrag van ‘nieuwsbloggers’ – dat zijn de bloggers die een beetje hetzelfde willen doen als oude journalisten –, gaat voorbij aan de massa van bloggers die geen enkele belangstelling heeft voor ‘nieuws’, in de oude betekenis van het woord.” Blogs zullen de journalistiek niet verdringen, maar er wel een grote invloed op uitoefenen. Daarmee bepaalt niet het aanbod van de journalistiek de houdbaarheid van het vak, maar de vraag van een nieuw publiek. (Henk Blanken, Ze lezen Hyves, luisteren Limewire en kijken YouTube)
Betrouwbaarheid
Nu we de journalistiek onder de loep hebben genomen is het tijd voor het medium zelf. Ik blik terug op de Laws of Media van McLuhan en ga één van de Reverses behandelen. Dé unieke eigenschap van Social Media is natuurlijk dat het snel is. Maar is daarmee alles wat op het web gepost wordt wel even betrouwbaar? Door de komst van allerlei sociale media platforms kan er moeilijker worden nagegaan of informatie wel echt klopt en dus of het betrouwbaar is of niet. “Soms is transparantie en snelheid goed, soms is het beter om eerst de feiten op een rij te hebben voordat je komt met een bericht.” Uit onderzoek van Social Embassy (in opdracht van ING Nederland) met PR professionals, journalisten en bloggers, blijkt dat 76% van de ondervraagden aangeeft dat (door de komst van Social Media) het controleren van feiten (fact checking) minder zorgvuldig gebeurt. Opvallend is ook dat de PR professionals sociale media veel minder als een betrouwbare bron van informatie zien (44%) dan de bloggers en journalisten (63%). Hierdoor stuit het gebruik van Social Media enigszins op een dilemma; zo snel mogelijk onjuiste informatie delen of men (te) laat van correcte informatie voorzien. Dan blijkt dat als eerste het nieuws verspreiden vaak de overhand heeft en belangrijker is dan het controleren van de bron. Wijzigingen in het nieuwsbericht worden mogelijk in een later stadium toegepast. Daarnaast is de afzender van berichten in Social Media steeds vaker de consument die zich eigenlijk niet laat beperken door hoor- en wederhoor. (ING, Nieuwsgaring en –verspreiding fundamenteel veranderd door komst social media)
Conclusies
“De journalistiek ligt onder vuur. Lezers lopen weg en ook adverteerders houden het voor gezien. Internet is de boosdoener, en journalisten en uitgevers zoeken naar mogelijkheden om te overleven.” Een uitspraak van de Nederlandse journalist Henk Steenhuis, met de vraag of de papieren krant gaat verdwijnen. De cijfers liegen er niet om; in de afgelopen tien jaar is de totale krantenoplage in Nederland met 1 miljoen exemplaren gedaald, van 2,5 naar zo’n 1,5 miljoen stuks. Volgens Steenhuis is de oplossing voor dit probleem simpel: het internet levert veel minder geld op dan print. Dat vraagt dus om een compleet nieuw businessmodel. Traditionele media moeten dus hard aan de bak, willen zij de sociale netwerken in de race van nieuwsverspreiding, kunnen inhalen. Ze zullen een andere manier moeten zoeken om een groot publiek te bereiken. Zelf denk ik dat het nog niet te laat is. Ik zie de kranten en tijdschriften niet volgend jaar plotseling verdwijnen. Daar is de doelgroep nu nog te groot voor. Wel denk ik dat het verstandig is om als uitgever vandaag nog te beginnen met het opzetten van een plan om (deels) online verder te gaan. Hiermee wordt de bovenstaande hypothese verworpen. Wat traditionele uitgevers het beste kunnen doen is stoppen traditioneel te denken. Het internet en daarmee Social Media is er nu eenmaal en zal ook niet meer weggaan. Accepteer dat het oude model niet meer werkt en ga op zoek naar trends en technieken die nieuwe deuren zullen openen. Maak gebruik van de kracht van het internet als medium in plaats van er tegenin te gaan. Ga de samenwerking aan met succesvolle Social Media gebruikers en zoek naar meerwaarde voor de lezers. Met deze tips in het achterhoofd kan print minstens zo succesvol worden als online.
Bronnen
Blanken, Henk “Ze lezen Hyves, luisteren Limewire en kijken YouTube” Henkblanken.nl. n.p., 12 januari 2008 n.d., 17 november 2013. <http://www.henkblanken.nl/?p=491>
Derksen, Marco “Rol van digitale media in nieuwsverspreiding” Marketingfacts. n.p., 12 januari 2008 n.d., 17 november 2013. <http://www.marketingfacts.nl/berichten/20080112_twitter_als_bron_voor_het_laatste_nieuws/>
JJJES “Invloed op de nieuwsverspreiding” Social Networks. n.d., 17 november 2013. <http://jjjes.wikispaces.com/Invloed+op+de+nieuwsverspreiding>
Mirck, Jeroen “Iedereen Journalist (1): verdwijnt de krant?” Jeroenmirck.nl. n.p., 17 juli 2013 n.d., 17 november 2013. <http://www.jeroenmirck.nl/2013/07/iedereen-journalist-1-gaat-de-krant-verdwijnen/>
Mostert, Rogier “Social media nekslag voor traditioneel denkende media” Webmonnik.nl. n.p., 07 december 2009 n.d., 17 november 2013. <http://webmonnik.nl/publicaties/social-media-nekslag-voor-traditioneel-denkende-media/>
NVJ “NVJ geschokt over aantal ontslagen Sanoma” NVJ. n.p., 31 oktober 2013 n.d., 17 november 2013. <http://www.nvj.nl/nieuws/bericht/nvj-geschokt-over-aantal-ontslagen-sanoma/#.Uoj7_WScGcI>
Reusken, Harold “ING: Nieuwsgaring en –verspreiding fundamenteel veranderd door komst social media” ING Nederland. n.p., 30 mei 2013 n.d., 17 november 2013. <http://www.ing.nl/nieuws/nieuws_en_persberichten/2013/05/ing_nieuwsgaring_en_verspreiding_fundamenteel_veranderd_door_komst_social_media.aspx?first_visit=true>